Op 20 januari 2011 heeft Fons van Wieringen officieel afscheid genomen als voorzitter van de Onderwijsraad.
Op 20 januari heeft Fons van Wieringen officieel afscheid genomen als voorzitter van de Onderwijsraad (zie artikel Volkskrant). Tijdens een bijeenkomst in de Ridderzaal voerden diverse sprekers het woord. Twee onderscheidingen illustreren de betekenis die Fons van Wieringen heeft gehad voor het onderwijs in Nederland.
Loopbaan
Fons van Wieringen werd in 2000 benoemd tot voorzitter van de Onderwijsraad. Daarvoor had zijn loopbaan hem gebracht op het Ministerie van Onderwijs en daarna op de Universiteit van Amsterdam, als hoogleraar onderwijskunde. In de jaren tachtig en negentig verwierf de Universiteit van Amsterdam onder zijn leiding een (inter)nationale wetenschappelijke reputatie op het terrein van de organisatie en inrichting van onderwijsinstellingen en de sturing daarvan op microniveau. Van 1994 tot 2000 was hij directeur van het aan de UvA verbonden Max Goote Instituut.
In de periode 2001-2010 heeft de Onderwijsraad 107 adviezen, 13 verkenningen en 96 studies uitgebracht. Daarbij ging het over zeer uiteenlopende zaken. Met inachtneming van de grote variëteit aan onderwerpen die aan de orde zijn gekomen, kunnen we daarbij toch vier hoofdlijnen onderscheiden. Onderwijsinhoud heeft altijd voorop gestaan. Daarbij ging het vooral om het versterken van de kernfunctie van het onderwijs: kennisoverdracht. Versterking van de organisatie is daarvoor een noodzakelijke voorwaarde. De afgelopen decennia kenmerkten zich door schaalvergroting. De Onderwijsraad heeft zich intensief met dit onderwerp beziggehouden. Leerwegen vormden verder een terugkerend thema. Leerwegen beginnen op jonge leeftijd; de raad heeft gepleit voor uitbreiding van het basisonderwijs met een pedagogisch aanbod voor driejarigen. Leerwegen lopen door tot aan het hoger onderwijs: 50%-deelname is daarbij het perspectief. En ten slotte de rol van maatschappelijke voorhoedes. Betrokkenheid van lokale en landelijke voorhoedes kan een belangrijke steun zijn voor het onderwijs.
Minister van Bijsterveldt reikt koninklijke onderscheiding uit
Tijdens de afscheidsbijeenkomst voerde minister van Onderwijs Marja van Bijsterveldt als eerste het woord. Zij reikte aan Fons van Wieringen een koninklijke onderscheiding uit. Hij werd benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau.
Dymph van den Boom: afscheid van de universiteit
Rector magnificus Dymph van den Boom deelde vervolgens mee dat de Universiteit van Amsterdam had besloten aan Fons van Wieringen de Grote Stapenning te overhandigen.
Bas Heijne: de vluchtigheid van de mediacultuur
Bas Heijne sloot zich in zijn lezing aan bij een aantal auteurs (Finkelkraut, Baricco) in hun pessimistische constatering dat de huidige mediacultuur leidt tot het benadrukken van het vluchtige, het oppervlakkige, ook het hyperindividuele. Maar in tegenstelling tot deze auteurs ziet hij ook een hoopgevende ontwikkeling. "Een stortvloed van ongefilterde informatie roept het verlangen naar kennis op, een voortdurende schakeling de behoefte aan rust en bezinning, een snelle opeenvolging van sensaties een honger naar intelligente beschouwing". En in de keten van cultuuroverdracht is de leraar een onmisbare schakel.
Fons van Wieringen: verwachtingsvol onderwijs
Vervolgens was het woord aan Fons van Wieringen. Hij stipte kort de belangrijkste punten aan uit het college Verwachtingsvol onderwijs, waarmee hij afscheid heeft genomen van de Universiteit van Amsterdam. Verwachtingsvol onderwijs legt de lat hoog en probeert zo ambities bij leerlingen en studenten aan te moedigen en niet te frustreren. Daarbij zijn de basale doelstellingen van onderwijs van belang: taal, rekenen, enzovoort. Maar er is meer: onderwijs dient ook in te gaan op de vraag naar de betekenis van ons bestaan, op de vraag naar de zin van het leven. "Ingaan op deze diepste verwachtingen vraagt om docenten die het gesprek hierover kunnen aangaan, die weet hebben van passende historisch en actuele referenties, docenten met speciale kwaliteiten, die ze niet allen zullen hebben, maar wel de docenten die we ons later zullen herinneren". Hij wees verder op het project Onderwijsbiografieën.
Gerrit Komrij: schakel en keten
Gerrit Komrij las drie onderwijssonnetten voor. Deze sonnetten zijn speciaal ter gelegenheid van deze bijeenkomst geschreven.
Geert ten Dam: dankwoord
Geert ten Dam ten slotte sprak als nieuwe voorzitter namens de Onderwijsraad het dankwoord uit. Zij bood de scheidend voorzitter een cadeau aan: de nog te maken canon van de onderwijsgeschiedenis (zie ook de video onderaan deze webpagina). Een commissie onder voorzitterschap van Sijbolt Noorda zal zich gaan bezighouden met het opstellen van deze canon. Geert ten Dam nodigde Fons uit zitting te nemen in deze commissie.
