door Sjaak van der Tak, burgemeester van de gemeente Westland
Maart 2009
Bij mij thuis was het 's ochtends vroeg een drukte van belang. Zes Van der Takjes moesten boterhammen eten en trommeltjes gevuld krijgen. Iedere dag leverde dat een drukke ochtendspits op, maar iedereen ging goed gevoed naar school. Als mijn kinderen zich niet konden concentreren, dan kwam dat niet door een rommelende, lege maag. Helaas geldt dit niet voor alle schoolgaande kinderen. Ook in Nederland, zeker in de grote steden, gaan aardig wat jongens en meisjes zonder eten de klas in. En dat komt hun leerprestaties bepaald niet ten goede.
Is het dan een taak van de school om het ontbijt te serveren? Daarover zijn de meningen verdeeld. Niet alleen in de samenleving als geheel, ook in het onderwijs. Scholen zijn zeer bereidwillig om zo veel mogelijk zorg te bieden. Schoolleiders, leerkrachten en docenten beschouwen het als hun maatschappelijke verantwoordelijkheid om leerlingen te helpen waar ze kunnen als ouders steken laten vallen. Maar sommigen vinden dat de samenleving ze overvraagt. Bijvoorbeeld als het gaat om taken als ontbijt verzorgen, het organiseren van de naschoolse opvang, aandacht geven aan overgewicht en loverboys, het tegengaan van segregatie. Men vindt dat de school niet met dit soort taken opgezadeld moet worden en dat andere partijen gemakzuchtig zijn. Aan de andere kant zijn er veel onderwijsgevenden die van mening zijn dat het ‘eigen' is aan de school om de samenleving te volgen. Problemen komen met de leerlingen mee de school binnen, dus moet de school er ook iets mee doen. In het beste geval vinden deze mensen het een verrijking van hun functie en een uitdaging om dit soort problemen te lijf te gaan.
Voor welke optie moeten we dan kiezen? Moet de school wel of niet voldoen aan de steeds hoger wordende maatschappelijke verwachtingen? Waar ligt de grens? Het antwoord op die vraag is heel simpel: dat moeten scholen zelf bepalen. Minimaal moeten ze hun leerlingen voorbereiden op een vervolgopleiding of de arbeidsmarkt én op deelname aan de maatschappij. Wat ze extra doen, moeten ze zelf weten. Waar ze voor kiezen hangt af van hun onderwijsvisie, het leerplan en de aanwezige voorzieningen. Als scholen duidelijk uitleggen welke maatschappelijke taken ze wel en niet op zich nemen, dan kunnen ze rekenen op veel begrip van hun omgeving. Doen ze dat niet, dan lopen ze het risico te worden geconfronteerd met ‘een bombardement aan verwachtingen en takenpakketten' - zoals een schoolleider het in een bijeenkomst van de Onderwijsraad formuleerde. Hij voegde eraan toe: ‘Duidelijk positie kiezen is echt van vitaal belang'.
Ik sluit mij hier volledig bij aan. En of de grens dan ligt bij het serveren van het ontbijt, dat is helemaal aan de school om te beoordelen - niet aan de overheid, niet aan mij. Al spreekt het mij persoonlijk wel aan dat een goed ontbijt veel beter is dan niets te eten.