door Berend Kamphuis, lid van de Onderwijsraad
Oktober 2009
Hoe weten we of onderwijs goed of succesvol is? Dat is niet zo eenvoudig vast te stellen. Voor een politicus zijn verkiezingen doorslaggevend. Hij/zij kan een goed redenaar zijn, of een solide beleid gevoerd hebben, als hij de verkiezingen verliest heeft hij het niet goed gedaan. Voor een arts gaat het uiteindelijk om: geneest de patiënt of niet? Een kwakzalver valt vroeg of laat door de mand. De directeur van een bedrijf moet als het kan elk jaar winst maken om de continuïteit van het bedrijf te waarborgen. Een te lange periode met ‘rode cijfers' leidt onherroepelijk tot een faillissement.
In het onderwijs is er zo'n helder criterium niet. Goed onderwijs reduceren tot één doorslaggevend criterium zou het kapot maken. Een bekend voorbeeld is rendement. Als de financiering helemaal zou afhangen van het rendement, zou de verleiding van selectie aan de poort of verlichting van het curriculum wel heel groot worden.
Tevredenheid zegt ook niet alles. Tevredenheid over zaken om het onderwijs heen - is het tentamen op tijd nagekeken bijvoorbeeld - zegt meer dan tevredenheid over de inhoud van het onderwijs. De docent heeft daarvoor een te groot inhoudelijk overwicht als het goed is.
Onze samenleving heeft moeite met de complexiteit van goed onderwijs. Onderwijs wordt gereduceerd tot object van marktwerking of tot controle-object van Haagse parameters, of tot object van de zoektocht naar de evidence-based bewezen succesvolle strategie.
In de NRC van 12 september jl. hield onderzoekster van spreekkamerrituelen prof.dr. Jozien Bensing een pleidooi voor de erkenning van de betekenis van de zachte krachten in de zorg. "De kennis over het belang van communicatie in de gezondheidszorg groeit. De ‘zachte' kant blijkt hard.................keer op keer (komt) als glashard resultaat uit onderzoek: niet alleen de medische behandeling werkt, maar ook de wijze waarop die wordt toegediend. De kracht van dat placebo-effect lijkt zelfs toe te nemen, de farmaceutische industrie heeft moeite boven het effect uit te komen. .........vertrouwen werkt meetbaar. Geef je een patiënt met veel pijn een pijnstiller per infuus, dan werkt die sneller én beter wanneer een aardige verpleegster hem aankondigt, dan wanneer je hem toedient zonder iets te zeggen."
Zou zoiets ook voor goed onderwijs gelden? Uiteindelijk is onderwijs meer dan het resultaat van referentieniveaus, hogere standaarden of slimme strategieën. De aardige docent, die oprechte interesse heeft, beschikt over zachte krachten die harder zijn dan alle stelselherzieningen, reorganisaties en evidence-based interventies samen.
Gelukkig maar.