Het onderwijs stevent af op een stevig debat over doelmatigheid. Doelmatigheid is echter geen doel op zich. De Onderwijsraad wil stimuleren dat scholen zich sterker richten op het bereiken van een zo hoog mogelijke onderwijskwaliteit met de huidige middelen. Draconische bezuinigingen zijn niet realistisch, maar zoeken naar doelmatigheidswinst is legitiem. Een belangrijke voorwaarde hiervoor is het versterken van doelmatigheidsbesef. Het kostenbesef binnen het onderwijs kan omhoog. En ook kan met de huidige inzet van middelen en personeel een beter resultaat worden bereikt.
Doelmatigheid is geen begrip dat leraren graag zullen gebruiken. Toch zoeken ook leraren en hun directies in heel veel gevallen en in heel veel projecten naar de beste inzet van middelen om een onderwijsdoel te verwezenlijken.
Doelmatigheid kan meer aandacht krijgen. Dat kan als eerste door op alle niveaus van het onderwijs het doelmatigheidsbesef te versterken. Een belangrijk element daarbij is dat mensen (ook leraren) kennis hebben van de kosten van onderwijs en van de opbouw van deze kosten (inzet personeel, gebruik materialen) . Met die kennis moet ook iets worden gedaan. Bijvoorbeeld besluiten om een andere onderwijsvorm in te voeren en personeel en middelen anders in te zetten. Daarvoor is wel nodig dat leraren en coördinatoren ruimte krijgen om zaken anders te doen, zodat zij alternatieven tegen elkaar af kunnen wegen.
Doelmatigheid kan ook bevorderd worden op het niveau van de school of het onderwijsinstituut als geheel. Is elke inzet van middelen duidelijk te verbinden met activiteiten in het primaire proces, met het leren van leerlingen en studenten?
De vraag naar doelmatigheid is verder bij onderwijsvernieuwing van belang. Vernieuwing met extra middelen is interessant, maar interessanter is vernieuwing die mogelijk is met inzet van dezelfde middelen. Hoe ver komen we met deze middelen?
Het advies beschrijft zes manieren om het doelmatigheidsbesef binnen scholen te vergroten. Via die weg kan het onderwijs ook doelmatiger worden. Doelmatigheid is geen doel op zich, het is wel van belang zorgvuldig om te gaan met publieke middelen, zeker nu. Zodat ruimte ontstaat voor het realiseren van kwalitatief goed onderwijs, verzorgd door vakbekwame en gemotiveerde leraren en docenten.
Het advies is gepresenteerd op vrijdag 13 november.
Reageer
Reacties
E. Pulleux schreef op 2 december 2009
Geachte heer Minkema,
Een collega die het navigatiesysteem bekeken heeft schreef daarover:
" Boeiend deze opzet, dit tool ! Ik zie grote voordelen, niet alleen didactisch (dat het leerproces en het begrip van de student intensief en efficient wordt ondersteund en gestimuleerd) maar ook qua efficiency van de inspanningen van een opleider/opleiding: het preciseren van leerinhouden, en het voortbouwen op wat je eenmaal op deze manier uitgewerkt hebt. Overigens brengt me dat laatste op de gedachte dat hier zal gelden dat 'het wiel niet steeds weer opieuw uitgevonden hoeft te worden', resp. dat veel materiaal het best één keer goed ontwikkeld kan worden door ontwikkelteams bij/voor uitgevers. "
Stuur mij een email (E.Pulleux@gmail.com) en ik stuur U (en andere belangstellenden) een voorbeeld toe.
Hannes Minkema schreef op 1 december 2009
E. Pulleux, u heeft dezelfde tekst geplaatst op de websites van de Onderwijsraad en van De Volkskrant.
Dat lijkt op reclame voor uw product. Ik vraag u daar open over te zijn. Bent u leraar in VO op PO of bent u productontwikkelaar?
Crucialer is de vraag naar de evidentie voor wat u beweert. Louter op theoretische gronden stelt u dat uw 'navigatiesysteem' allerhande voordelen heeft. Maar bewijs daarvoor uit de schoolpraktijk ontbreekt.
Nu horen wij leraren wel vaker mooie theoretische ideeën. Iedereen, van ideoloog tot praktijkmens, heeft wel een (voor zichzelf) overtuigend verhaal over hoe je het beste onderwijs krijgt, en waarom. Maar op mooie verhalen alleen moeten we niet koersen.
Ook kan iedereen wel een of ander onderzoek aandragen waarin 'bewezen' wordt dat... noem maar op. Vaak zie je dan dat het 'bewezene' helemaal niet lijkt op de gepropageerde praktijk, en/of dat het bewijs krakkemikkig is.
Kortom, het lijkt me verstandig dat u eerst maar eens zelf aan de slag gaat om die 'belangrijke bijdrage aan de verbetering van het onderwijs' hard te maken, voordat u mensen met mooie beloftes lokt, op drie websites tegelijk.
Nog wat details:
1. De SLO bepaalt helemaal niet de leerdoelen; examenprogramma's en kerndoelen worden door de Tweede Kamer vastgesteld. De SLO brengt slechts adviezen uit.
2. Schoolboeken zijn zelden afkomstig van 'individuele auteurs'. De meeste schoolboeken zijn geschreven door een collectief. En dat is maar goed ook, want daardoor zijn er minder blinde vlekken.
3. Er is slechts een zwakke relatie tussen kennisexpansie in de wetenschap en in schoolboeken. De laatste spiegelt de eerste niet. Gelukkig maar.
4. 'Marketing' vereist slechts actualiteit en voorbeelden zolang en in zoverre leraren die eisen aan boeken stellen.
5. 'Uitval' bevestigt uw stellingen niet. Bevestiging-van-de-consequens-drogreden.
6. U schrijft dat iets 'blijkt', maar vermeldt geen bron.
7. 'Zonder problemen de leerdoelen halen' is volstrekt ongeloofwaardig.
E. Pulleux schreef op 29 november 2009
Het Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling (SLO) bepaalt de doelen die door leerlingen gehaald moeten worden. Traditioneel wordt vervolgens de weg naar die doelen uitgestippeld door auteurs van schoolboeken. Lange tijd zijn individuele auteurs daarin succesvol geweest. Echter, met de explosieve groei aan kennis in de laatste helft van de twintigste eeuw en de onderverdeling ervan in verschillende vakgebieden, zijn de wegen naar de doelen langer en complexer geworden. Het uitstippelen van de wegen naar de leerdoelen is hierdoor veel moeilijker geworden. Daarnaast vereist de marketing dat auteurs in hun tekst veel modieuze onderwerpen en voorbeelden opnemen. Dit alles leidt tot omvangrijke schoolboeken met lange en bochtige wegen om bij de doelen te geraken. Hoewel zulke 'toeristische' wegen bijzonder aangenaam kunnen zijn, zijn zij zelden de snelste, meest economische of kortste weg. Zwakkere studenten verdwalen dan ook vaak nodeloos, met name als de tijd beperkt is of de materie complex. De uitval bevestigt dit.
In complexe multidisciplinaire vakgebieden als de natuurwetenschappen blijkt dat het vaststellen van de meest economische route zelfs voor de beste auteurs een probleem vormt. Dit probleem kan nu op een wiskundige manier worden opgelost. Een algoritme maakt het mogelijk om de voor de leerling meest economische weg naar de leerdoelen uit te stippelen. De resulterende routebeschrijving blijkt enkele bijzonder verrassende eigenschappen te hebben. De meest verbazingwekkende is dat een deel van de zwakke leerlingen opeens goed blijkt te kunnen presteren. Het lijkt erop dat deze leerlingen in staat zijn zonder problemen de leerdoelen te halen mits zij op weg naar die doelen niet worden afgeleid.
Niet alleen zwakke leerlingen kunnen profiteren van de beschikbaarheid van de meest economische weg naar de leerdoelen:
* Auteurs van schoolboeken kunnen betere boeken maken;
* Scholen kunnen objectiever kiezen uit de schoolboeken;
* De werklast van docenten vermindert.
Kortom, het op wiskundige wijze uitbouwen van de SLO-leerdoelen tot een onderwijskundig navigatiesysteem kan een belangrijke bijdrage leveren aan verbetering van het onderwijs
H. Schröders schreef op 28 november 2009
Mensen, VERBETER het onderwijs nu eens! We blijven nu voortborduren op de fouten die de PvdA heeft gemaakt. Het hele onderwijssysteem moet op de schop. Weg met de 1040-urennorm, minder vakantie en al helemáál geen tijdschrijven. Ik heb nog noit zoiets zinloos gehoord als dit. Het wordt allemaal bedacht door hoge mensen achter bureaus, die zelf geen verantwoordelijkheid durven te nemen. Maar voor de klas staan, ho maar! Nee Onderwijs'raad', als ik JULLIE een 'raad' mag geven: meer particularisme voor de school!
Oscar Winz schreef op 20 november 2009
Een reactie van Marijke Breeuwsma in NRC
http://www.nrc.nl/opinie/article2417158.ece/Advies_Onderwijsraad_over_docenten_is_wereldvreemd
ben fruytier schreef op 20 november 2009
Aan de reacties op de nota te zien, is er nog een lange weg te gaan. Veel nieuws vertelt de nota ook niet. De winst wordt vooral gezocht in het meer inzicht verkrijgen in de bestaande situatie met alle nadelen van dien (sturen op wantrouwen). Zou het creëren van meer professionele ruimte in de scholen op een zo laag mogelijk niveau (sturen op vertrouwen), niet meer kansen bieden? Meer professionele ruimte betekent overigens wel dat ook de verantwoordelijkheid voor én kwalitatief hoogwaardig onderwijs én betaalbaar onderwijs bij de leraren komt te liggen. Dat wordt nog wel eens vergeten.
T. van Schendel schreef op 18 november 2009
Mijne heren,dames,
Ik heb met verbazing in de pers gelezen welke maatregelen u voorstelt om de doelmatigheid in het onderwijs te "stimuleren". Tijdschrijven, een soort leertuinen waar tientallen leerlingen bijelkaar zitten met docenten als vraagbaak aanwezig. Bent u de commissie Dijstelbloem vergeten ? Waarom leraren opzadelen met tijdrovende zaken als tijdschrijven ? Waarom de rol van de leraar uithollen door ze te laten begeleiden ipv ze les te laten geven . Het is onbegrijpelijk dat de inhoud van het onderwijs
kennelijk langzamerhand ondergeschikt wordt aan de vorm. Efficientie is niet heilig, niet alles moet meetbaar zijn. Kwaliteit van het onderwijs is o.a meetbaar aan de resultaten van de leerlingen en het plezier dat de onderwijskracht
aan zijn werk beleefd.
met vriendelijke groet,
T. van Schendel
Peter Althuizen schreef op 17 november 2009
Afschaffen die Onderwijsraad !
In 2010 starten de nieuwe CAO-onderhandelingen. De Onderwijsraad adviseert de minister van onderwijs een beroep te doen op de sociale partners om doelmatigheid te betrekken bij de te maken afspraken. De druk zal groot zijn. En met het opvoeren van die druk is men de afgelopen week begonnen. Leraren in Actie roept de leraren van Nederland op nu van zich af te bijten.
Dinsdag 10 november 2009. De eerste termijn van de behandeling van de onderwijsbegroting in de Tweede Kamer begint. De politiek heeft ambities. Al snel komt de motie Hamer ter sprake. Het onderwijs moet in Nederland gaan behoren tot de top vijf van de ranglijst van het World Economic Forum.
Volgens de Kennisinvesteringsagenda (KIA) is hiervoor een extra investering van 5 miljard euro per jaar noodzakelijk. Oppositiepartijen SP, D66 en VVD vragen zich af hoe het kabinet deze doelstelling wil bereiken zonder extra investeringen. ‘Efficiency’ is het antwoord van onderwijswoordvoerders Jan Jacob van Dijk (CDA) en Marianne Besselink (PvdA). En wat het CDA onder ‘efficiency’ verstaat, laat Van Dijk ook doorschemeren: meer inzet van ICT, minder docenten en grotere groepen.
Vrijdag 13 november 2009. De Onderwijsraad presenteert haar advies aan de regering om de problemen in onderwijsland aan te pakken. Het stuk leest alsof er nooit een commissie Dijsselbloem is geweest. Zo zouden we het juist nooit meer doen. We zouden gaan luisteren naar de leraar.
In het advies is ‘efficiency’ vervangen door ‘doelmatigheid’. Maar dat is dan ook wel het enige verschil met de retoriek van het CDA en de PvdA in de Tweede Kamer. Een prachtig een-tweetje tussen de grote regeringspartijen en de Onderwijsraad. Verder lezen we alles terug wat in het begrotingsdebat al impliciet ter sprake kwam: Geen extra investeringen, 75 leerlingen op een studieplein, leerlingen geven elkaar les, bespreken thuis via internet met elkaar de lessen van gisteren, de leraar gaat tijdschrijven, bonussen, ICT en ga zo door. Geen woord over kwalitatief hoog onderwijs, alle ballen worden gespeeld op de doelmatigheid.
Het eerste voorstel om de doelmatigheid in het onderwijs te verbeteren moet zijn: afschaffen die Onderwijsraad. Het geld dat daarmee bespaard wordt, gaat naar het primaire proces.
Peter Althuizen
Voorzitter Leraren in Actie
Marcel de Haas
Bestuurslid Leraren in Actie
Leraren in Actie (LIA) is de nieuwe vakbond voor leraren in het voortgezet onderwijs
Joost van der Horst schreef op 15 november 2009
Heel goed dat de onderwijsraad 'doelmatigheid' op de agenda zet. Alleen jammer dat ze in die discussie aan de verkeerde kant begint.
Tijdschrijven levert slechts 'pseudo' winst
Ze veronderstelt dat efficiencywinst zichtbaar wordt wanneer docenten gaan tijdschrijven.
Het probleem is echter dat elke docent kwaliteit van onderwijs anders ziet. En dat hij of zij daarom zijn tijd op zijn of haar eigen manier invult. En natuurlijk kan dat soms efficiënter.
Aansturing en financiering niet gekoppeld aan onderwijskwaliteit
Het zou beter zijn als de onderwijsraad zich zou buigen over de vraag wat kwaliteit van onderwijs precies is. En wat dat dan betekent voor de doelen van scholen en universiteiten. En de daarbij behorende aansturing en financiering.
Tegengestelde definities van kwaliteit van onderwijs
Er zijn tegengestelde definities van onderwijskwaliteit. Ik noem er enkele die in onderwijsland worden gehanteerd.
Is onderwijskwaliteit het kunnen garanderen van een eindniveau, behorend bij het diploma wat wordt afgegeven? Is onderwijskwaliteit de 'toegevoegde waarde' die een opleider gedurende een bepaalde periode aan een student of scholier toevoegt? Wordt de onderwijskwaliteit gemeten door de tevredenheid van studenten en/of ouders over het onderwijs?
Diplomadrukmachines
Bovenstaande doelen zijn principieel conflicterend. Dat zien we vooral terug in het hbo. Daar zijn sommige opleidingen diplomadrukmachines geworden en wordt er nauwelijks nog waarde aan studenten toegevoegd. Voorbeelden hiervan kunt u lezen op joostvanderhorst.wordpress.com.
Gebrek aan onderwijskundige visie
Docenten maken nu hun eigen keuzes t.a.v. deze conflicterende doelen. Omdat scholen en hun managers kennelijk niet in staat zijn deze keuzes voor hen te maken.
Schaalvergroting belemmert doelmatigheid
De schaalvergroting in het onderwijs heeft er voor gezorgd dat een gemeenschappelijk idee over wat kwaliteit van onderwijs verder weg is komen te staan. En dat docenten daardoor met meer conflicterende belangen te maken hebben.
En daarom maakt de docent maar zijn eigen keuzes...
Aart Longa schreef op 15 november 2009
Tja...
Een archeoloog die over enkele duizenden dit rapport ergens opgraaft zal een heel dik boek nodig hebben om dit allemaal aan zijn tijdgenoten uit te leggen.
Overigens ken ik geen sector waar men nog gieriger is dan het onderwijs. Bij ons op school mogen docenten bijvoorbeeld eigenlijk niet printen, behalve als zij het heel vriendelijk vragen aan hun 'systeembeheerder'.
'Kostbewustzijn' ten top, dus. Maar je kunt het ook gewoon krenterig noemen. Of kortzichtig. Vooral dat laatste, eigenlijk.
Voor hen die hechten aan daadwerkelijke kwaliteit van onderwijs lijkt het inmiddels beter ondergronds te gaan. Het enige dat erop lijkt te zitten is lesgeven in de catacomben, ongehinderd door managers, ambtenaren en politici, dus. Dat wil dus zeggen: ongehinderd door hen die ironisch genoeg betaald worden om ons te ondersteunen.
L. de Monte schreef op 15 november 2009
Niet zo'n efficiënt rapport, wellicht. Hopelijk hebben de commissieleden hun uren geschreven en die aan de minister gerapporteerd, zodat er op kan worden toegezien dat hun tijd voortaan beter wordt besteed.
Antonie Kerstholt schreef op 14 november 2009
Ik ben al meer dan 30 jaar ondernemer en parttime docent HBO.Vanuit die ervaring weet ik dat in zijn algemeenheid docenten HBO en WO een erg comfortabel leven hebben vergeleken met vergelijkbare werknemers buiten dat onderwijsdomein.
Als ondernemer/consultant zie ik veel organisaties die in zwaar weer zitten.De bereidheid om te komen tot structurele veranderingen is overal groter dan in het onderwijs.Ik zoek de verklaring in de onderwijscultuur die wel heel erg afwijkt van wat in andere sectoren al lang nodegedwongen veranderd is.Minder inspraak/zeggenschap op minor points en meer afgerekend worden op professionele competenties.Meer output gerichte aansturing van medewerkers op resutaatgebieden.Tijdschrijven kan daar een middel voor zijn maar ook andere tools kunnen daarvoor geschikt zijn.
Laat iedere HBO en WO docent verplicht 12 maanden bij een niet- onderwijsinstelling werken dan komt de cultuuromslag vanzelf.Dat zal ook de aansluiting tussen onderwijs en de praktijk verbeterd kunnen worden.
A. Stuijt schreef op 14 november 2009
U verwart inhoudelijk en procesmatig herhaaldelijk doelmatigheid en efficiency, terwijl u wellicht effectiviteit bedoelt.
clfvandongen schreef op 14 november 2009
We mogen wel even stellen dat het onderwijs in nederland de afgelopen 20 jaar een megaprestatie aan het leveren is. Ga er maar aanstaan in de buitenwijken van de grote steden,
waar leerkrachten in moeilijke omstandigheden een leer-en leefspoor trachten uit te zetten. Wat onderwijzend nederland presteert in deze aller moeilijkste taak verdient alleen maar lof. Denk aan de film -entre les murs- en kwadrateer de moeilijkheidsgraad, dan pas kom je een beetje in de buurt bij de werkelijkheid van alle dag voor vele leerkrachten.
Als je dan bij al die brave werkers gaat lopen zeuren over doelmatigheid, urenverantwoording,
administratieplichten en meer van dat soort negatieve signalen dan moet de onderwijsraad het niet vreemd vinden dat met name door deze
benadering de aantrekkelijkheid van het beroep
steeds verder wordt wegbestuurd. Want schoolbesturen doen in navolging van uw adviezen hier nog eens een schepje bovenop. De onderwijsinspecties rekenen op dit moment het onderwijsresultaat alleen nog af met
de bovenschoolse besturen, die zich vervolgens
bekwamen in het onder druk zetten van de directeuren, die hun leraren moeten opdrijven tot ik weet niet wat voor afgedwaalde prestaties, die met het onderwijs zelf niets van doen hebben.
Ik zou zeggen:
-keer om en pas toe-
Waar is de doelmatigheid van uw eigen doelmatigheidsverhandeling?
Kees van Dongen
h.van antwerpen schreef op 13 november 2009
Onderwijsraad, jullie moeten je schamen!
Ed schreef op 13 november 2009
Inderdaad, weer een taak erbij.
Administratie kost zeker 25% van mijn tijd; dit voorstel zou het bijna de hoofdtaak van mijn functie maken.
Willen ze meer kwaliteit voor hetzelfde geld, dan kunnen ze beter de werkdruk aanpakken door de administratie te verminderen. Dan wordt die tijd gewoon weer in het lesgeven gestopt. Meer tijd voor leerlingen = betere resultaten = meer rendement van ons belastinggeld.
Maar nee, doe nog maar een stuk administratie erbij hoor, dat lesgeven is bijzaak!
Piet Paaltjens schreef op 13 november 2009
Als ik moet gaan tijdschrijven, neem ik ontslag.
teja bodewes schreef op 13 november 2009
Het is bekend dat Nederlandse leraren de grootste "arbeidsproductiviteit" hebben van alle OESO-landen. Wij "bedienen" per fte de meeste leerlingen, wij geven de meeste uren les en hebben de volste klassen. En waar klaagt de Onderwijsraad over: dat CAO afspraken (maximum aantal lesuren en afspraken over taakbeleid) "belemmerend werken in de zoektocht naar doelmatiger onderwijs".
M.a.w.: er kan nog wel een schepje bovenop, want de kwaliteit moet omhoog zonder dat het wat mag kosten. Dus waar Nederland nu al voor een dubbeltje op de eerste rang zit, moet dat een stuiver worden. Want we hebben ambities!
En dan komen de bekende riedels weer terug: variabele klassengroottes (hebben we nu al, maar met helaas een veel te hoog maximum èn gemiddelde) et ICT inzetten (bij mij op school is de groepsgrootte voor de lessen informatica lager dan gemiddeld: leerlingen die achter computers werken zijn namelijk lastiger in de gaten te houden!)
Het is onebgrijpelijk dat na de commissie Cornielje nu ook de Onderwijsraad zo behulpzaam is om mee te denken hoe leraren nog beter kunnen worden "uitgeknepen", over hoe wij "doelmatiger" kunnen worden ingezet. Wil men nu ècht bereiken dat iedere bevoegde en bekwame leraar het onderwijs de rug toekeert?
Kwalitatief goed onderwijs vraagt goede leraren. De afgelopen tientallen jaren zijn er heel wat de klas uitgejaagd. Dit advies zal daar zeker aan bijdragen.
Teja Bodewes
www.lerareninactie.nl
Sjebbel schreef op 13 november 2009
Wat een vaag en ontzettend omslachtig geleuter. Dit is weer een typisch standpunt van de onderwijsraad, gespeend van welke realiteitszin en praktisch nut. En dat onder het mom "doelmatigheid". Er komt weer een nieuwe voor leerkrachten belastende taak bij: HET BIJHOUDEN VAN JE UREN!
BELACHELIJK!!!!!